Trái Thơm, trái Khóm và.. quả Dứa – Trần Minh Quân

Trần Minh Quân

GIF ananas - GIF animé sur GIFER

Trần Minh Quân, trước ngày ‘di cư’ 1954, được ăn ‘Dứa xào lòng gà’ nhưng khi vào Nam, chỉ được ăn ‘Thơm’ xẻ chấm muối ớt, rồi lớn lên có dịp đi theo cô bạn Nam Kỳ dzề Miền Tây, qua cầu Bến Lức được mời ăn.. Khóm. Thật ngộ và lạ .. một trái cây mà có ba tên ? Hỏi Bà Bạn GL (Nam Kỳ chính gốc.. Gò công) thì nghe giải thích.. cả ba tên chỉ là một.. trái : Bắc Kỳ gọi Dứa, Nam Kỳ kêu Thơm hay Khóm !

   Nghe dzậy, biết dzậy..nhưng lên internet thì nhiều vị ‘thông thái’ (?) nhất quyết : Thơm và Khóm là.. hai trái cây khác nhau ! Dứa có gai là Khóm; Dứa không gai.. là Thơm ?.. Thơm.. bự, Khóm nhỏ và sau cùng ‘tất cả đều là Dứa ! và đều chỉ từ một  cây Ananas comosus..

     Việc trồng Dứa tại Việt Nam cũng có nhiều chuyện lạ (!) : TMQ sợ vụ ‘dứa’ từ thời Thanh niên Xung Phong (1976) của ‘Saigon Giai Phong” được hô hào lên nông trường (Lê M Xuân và P v Cội) trồng dứa.. không quy hoạch, không dụng cụ..để kết quả thảm hại.. Tường rằng quên được nhưng đài RFA (2005-10-03) lại có bản tin “Trồng dứa Cayenne : Nông dân thua lỗ” . Xin đọc

https://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/PineappleFarmersSufferHeavyLosses_TVan-20051003.html

   Bài viết xin dùng chữ Dứa (Khóm và Thơm sẽ là hai chủng trồng=cultivars khác nhau)

  • Đại cương về cây Dứa :
  • Vài hàng lịch sử

  Những tài liệu ghi chép đầu tiên về Dứa  là do Christopher Columbus, khi đến Guadeloupe năm 1493 và những người thực dân và sử gia Tây Ban Nha Gonzalo de Oviedo y Valdés, viết lại do các nhận xét về quả Dứa trồng tại vùng Tây Ấn (West Indies), dùng làm lương thực và rượu trái cây. Vào khoảng 1600s, Vua Anh Charles II, thích Dứa, nên có chân dung vẽ lại Vua đang nhận quả Dứa như món quà xa lạ. Tử thời người Âu châu khai phá Châu Mỹ, dứa là biểu tượng cho sự đón tiếp (hospitality) và thân hữu, là một trái cây thiết đãi bạn bè trong các yến tiệc, họp mặt và là một mô hình (motif) trong các tác phẩm nghệ thuật, kiến trúc trang hoàng các dinh thự, tòa nhà.. thêu trên khăn bàn , in trên chén dĩa.

   Dứa mọc hoang tại Châu Mỹ, thổ dân gọi tên chung là ‘na-na’ (mùi hương của mọi mùi hương) Người Tupi-Guarani có lẽ là những người đầu tiên trồng Dứa, để sau đó lan rộng sang West Indies; đến cuối thế kỷ 16, người Bồ và người Tây ban Nha đưa dứa đến Ấn độ (1548), Tàu (1594) và Indonesia. Người Tây ban Nha cũng đem dứa sang Philippines, Hawaii, Guam..Hòa Lan, Pháp và Anh biết dứa từ những năm 1700s. Vua Louis XV cho trồng dứa trong khu vườn rau Hoàng gia (Chateau de Versailles từ khoảng 1702) ; Bordeaux trồng dứa từ 1718..

Các nhà truyền giáo Tin lành (Luther) đưa dứa (từ Ấn) đến Brisbane (Úc) vào năm 1838.Đến nay dứa được trồng tại hơn 80 quốc gia theo quy mô rộng, chủ yếu để lấy nước ép và đóng hộp. Các nước dẫn đầu là Thái, Philippines, Brazil, Costa Rica..

  • Vài chi tiết thực vật :

Tên khoa học và các tên khác : ananas comosus, họ thực vật bromeliaceae

    (comosus, latinh : có tóc, có lá, có lông mào..mô tả phần chồi của quả)

Anh-Mỹ : Pineapple ; Pháp : Ananas (dùng tên latin) ; Tây ban Nha, Mễ : Pina  

(cách phát âm ananas , tại Pháp nghe được chữ s cuối nhưng tại Bỉ, Quebec, Haiti. .không cần..) Pineapple = quả táo từ cây thông do hình dạng tương tự Pomme de pin?

Tiếng Hoa: bòlúo= Ba-la ; phần thịt dứa : bòlúo ròu = ba-la nhục.

  Mô tả về cây : Xin dùng phần mô tà của Viện Dược liệu Việt Nam trong sách “ Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam” Tập 1, trang 695.

“ Cây thân lớn, sống dai. Thân rất ngắn. Lá mọc thành hoa thị, dày và cứng, có bẹ to, hình dải, dài 1m hay hơn, rộng 5-7 cm, đầu thuôn nhọn, mép có gai cứng, gân giữa to, hai mặt gần như cùng màu lục, mặt trên bóng.

  Cụm hoa mọc thành bông, hay từng đầu đơn độc từ giữa túm lá trên một cán dài 30-40cm và tận cùng bằng một chùm lá nhỏ và ngắn; Hoa đều lưỡng tính, mỗi hoa mọc ở kẽ lá bắc, màu tím đỏ. Đài hoa nhỏ, có 3 răng dày màu lục ; tràng hoa có 3 cánh màu tím, dài hơn lá đài..[ghi thêm : hoa, không cuống, rất mau tàn, chỉ trong một ngày]

   Quả mọng, dài 20cm hay hơn gồm : trục của bông hoa cùng các lá bắc mọng nước tạo thành ‘phần ăn được. Các ‘quả thật’ nhỏ nằm trong ..mắt dứa.’

   [ Quả theo danh từ thực vật là ‘infrutescence’; cây tái sinh bằng chồi =bubilles]Xin xem thêm :         https://vi.wikipedia.org/wiki/Dứa

               Ananas comosus
  Những chủng trồng : Có rất nhiều (khoảng trên 100) chủng trồng (cultivars) thuộc 6 nhóm chính đã được tuyển giống và lai tạo. Chủng được trồng phổ biến nhất trên thế giới là Smooth Cayenne, chủng nổi tiếng thứ nhì là Queen. Từ Cayenne đã có thêm nhiều ‘chủng phụ’ (sub-cultivars) do các địa phương cải biến thêm.Image en ligneImage en ligne
                                        Smooth Cayenne

Image en ligneImage en ligne
               Ananas queen victoria                                             Ananas queen de Tahiti

  • Smooth Cayenne (Cayenne lisse) : Quả to 2.5 đến 3 kg (có thể nặng hơn nữa) thịt màu vàng nhạt đến vàng sậm; quả hình cầu, khá ngọt do chứa nhiều đường, trồng phổ biến lấy quà ép nước và đóng hộp. lá không gai..

Các mô tả và đặc tính của Quả phù hợp với Trái Thơm tại Việt Nam.

  Tại một số nước Á châu, còn gọi là chủng này là  Sarawak (do trồng đầu tiên tại Mã Lai) Smooth Cayenne, gốc tại Guyane (thuộc Pháp) hiện được trồng tại trên 70% các đồn điền trồng dứa trên thế giới. Chủng Cayenne sau đó đưa sang Hawaii, và trở thành chủng cho quả thông thường bán tại Chợ tại Hoa Kỳ.

  Chủng phụ : “Hilo”  (Cayenne-Hilo) là chủng cải biến tại Hawaii : quả nhỏ và ‘đặc hơn’ 1-1.5 kg, dạng hình trụ.; Chủng “Kona Sugarloaf” cũng từ Hawaii , đặc biệt là thịt trắng-kem, trục không sơ, rất ngọt không kèm vị chua..Quả khi chín màu xanh , mắt có tâm màu vàng..  Chủng ‘Sugarloaf’ còn gọi là Ananas bouteille “pain de sucre” .

                                                 
Dứa Kona Sugarloaf   

  • Queen : còn gọi là “Natal Queen” : Quả cỡ 1-1.5 kg, thuôn về phía hai đầu; thịt màu vàng kim loại có phần giòn, mùi thơm ngọt dịu, vị ngon rất thích hợp khi xẻ ăn tươi, và giữ được lâu sau khi quả chín. Lá có gai, ngắn màu xanh-tím; mắt dứa nhỏ và sâu..

     Các đặc điểm trên phù hợp với Trái Khóm Việt Nam.
Chủng Queen được trồng tại Úc, Mã lai, Nam Phi.. Tại Việt Nam . trồng tại Long An (Bến Lức) cùng các Tỉnh Tiền Giang..Tại Úc có chủng phụ “Ripley Queen” trồng rất phổ biến trong vùng Queensland: cây lùn, lá có ánh đỏ; quả cỡ 1.3-2.7 kg, vỏ bên ngoài màu đồng nhạt, thịt vàng nhạt, không xơ rất ngọt và nhiều nước. Chủng Queen được gọi chung tại Úc là “Common Rough”.

  • Red Spanish : Quả cỡ 1-2kg, thịt màu vàng nhạt, mùi thơm đặc biệt. Quả hơi vuông, có thể chuyên chở đi xa. Lá có gai trồng nhiều tại Philippines và Nam Mỹ (dùng lấy sợi tại Phi). Đây có thể là giống Dứa dại, hay Thơm lửa tại VN, trồng được cả tại các vùng đất phèn nặng. khô cằn : quả nhỏ, khi chín nhiều nước nhưng cũng nhiều xơ, vị nhạt và hơi chua..

Image en ligne
Red Spanish

  Sách nông nghiệp Pháp ghi một chủng lai tạo : Mordilonus-Perolera-Malpure, quả to đến 4kg thuôn dài, thịt khô và.. giòn..Image en ligne
     Mordilonus-Perolera-Malpure

Xin đọc thêm chi tiết về các cultivars tại :https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pineapple.html

Tại Việt Nam: có một số ‘giống’ được ghi trong các tài liệu nông nghiệp như :

  • Dứa tây hay dứa  hoa “Phú Thọ” ghi là thuộc nhóm Queen (Ananas comosus ‘queen’, du nhập vào VN từ 1931, trong tại các Tỉnh miền Trung Du.
  • Dứa Cayen, trồng phổ biến tại miền Nam..
  • Dứa ta , nhóm Red Spanish  (Ananas comosus var. spanish) trồng tại Ninh Bình.
  • Dứa mật (A. comosus var. Singapore spanish) gọi là Dứa Thanh, Nghệ (?)

Vài số liệu về Dứa :

  • Sản lượng 2019 theo FAO ( triệu tấn) : Tổng sản lượng thế giới 28.2 triệu . Costa Rica 3.3 triệu tấn ; Philippines (2.7); Brezil (2.4); Indonesia (2.2); Tàu (1.72); Ấn (1.71); Thái Lan (1.67)..Việt Nam xếp hạng 10 với khoảng 550 ngàn tấn (số của Bộ Nông Nghiệp VN năm 2020)
  • Dứa phải hái trước khi chín, khi còn cứng nếu chuyển đường hàng hải (ananas-bateau), có thể kéo dài 15 ngày; chuyển đường hàng không (ananas-avion) có thể hái lúc chín tới. Quả rất dễ hư khi bị đụng gây bầm dập..
  • Cây dứa có thể ‘thúc’ trổ hoa bằng phun tưới ethylene dạng hòa tan trong nước, hay dùng các cục carbure calcium nhả hơi chậm và có thể dùng các hóa chất giúp phóng thích ethylene loại Ethrel
  • Trong Dứa có những gì ?

   Thành phần dinh dưỡng : có thể thay đổi tùy ‘chủng trồng’ và tùy nơi trồng.

Một số liệu (đơn giản) ghi trên Wikipedia :

  Dứa gọt bỏ vỏ (thô) chứa 86% nước, 13 % carbohydrate, 0.5 % protein, hầu như không chất béo; cung cấp 50 calories, nhiều manganese (0.927mg/100g) ,vitamin C (47.8 mg/100g)..

Bản chi tiết của USDA :https://ndb.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/169124/nutrients
    Các chất thiên nhiên (phytochemicals) trong Dứa có thể gồm nhiều hợp chất  phức tạp như tinh dầu thơm, đường hữu cơ, acid hữu cơ (malic, citric),khoáng chất, men tiêu hóa (quan trọng nhất là bromelain). Tinh dầu thơm nhiều nhất là methyl hexanoate, decanal và geranyl acetone..

  • Dứa : thực phẩm chức năng

  Cũng như mọi trái cây khác (dứa được trồng nhiều vào hàng thứ ba, chỉ sau chuối và nhóm cam-chanh), có thể xếp Dứa vào nhóm hữu ích cho sức khỏe.WebMD (May 26, 2021) trong bài “Health Benefits of Pineapple” ghi ;

  • Nhờ Vitamin C, Dứa tốt cho hệ miễn nhiễm : 1 cup=30g là đủ lượng cho vitamin C cần thiết trong ngày giúp bảo vệ tế bào..
  • Lương Manganese cao giúp cơ thể trong các tiến trình biến đổi thức ăn, tiến trình đông máu và giúp xương vững chắc..
  • Vitamins và Khoáng chất : Ngoài hai chất trên, dứa còn có nhiều vitamin B6, đồng, thiamine, folate, potassium, magnesium, riboflavin và sắt.
  • Giúp tiêu hóa : Dứa là trái cây duy nhất có chứa bromelain, một hỗn hợp nhiều men tiêu hóa, nên đã được dùng để làm ‘mềm’ thịt..phân cắt các protein. Khi vào cơ thể, bromelain có thể giúp tiêu hóa và hấp thụ thức ăn.
  • Khả năng chống oxy-hóa : Khi ăn uống, cơ thể phân cắt thức ăn tạo các phân tử nhỏ, gọi chung là ‘gốc tự do’ (cũng như khi cơ thể.. bị khói thuốc lá xâm nhập; bị tác động của các tia bức xạ). Dứa có nhiều flavonoids và nhóm phenolic là những nhóm ‘chống oxy-hóa’ giúp bảo vệ tế bào cơ thể chống tác hại của các bệnh kinh niên..
  • Chống sưng và giúp giảm đau : Các tác dụng này được giải thích là do bromelain (xem phần thuốc chữa bệnh) . Ăn đứa có thể giúp thêm khi trị các bệnh sưng bên trong mũi (sinusitis),bị sưng do té ngã, sưng xương khớp..Các bắp thịt bị đau khi luyện tập quá sức có thể giảm được đau khi ăn hay uống nước ép từ dứa,,
  • Ăn dứa tươi..rát lưỡi (do bromelain phản ứng trên tế bào.. !), ngậm sữa (đặc có đường) hay uống thêm sữa tươi khi ăn dứa
  • Dứa thuốc chữa bệnh: Bromelain

  Tác dụng chữa bệnh của Dứa là do bromelain. Có rất nhiều nghiên cứu về bromelain tại Âu châu, đặc biệt là tại Đức (bromelain được công nhận là thuốc trị bệnh, trong khi Mỹ chỉ xem là thực phẩm chức năng)

   Bromelain là một hỗn hợp các men tiêu hóa protein, glycoprotein và carbohydrates. Trong bromelain còn có các men peroxidase, acid-phosphatase và nhiều chất ức chế protease (protease inhibitors)..

  Theo các nghiên cứu mới nhất (2021), bromelain thật sự có những tiềm năng trị liệu để ứng dụng làm thuốc chống sưng (anti-inflammatory) và chống oxy-hóa giúp làm giảm các triệu chứng suy thoái kinh niên trong các bệnh như sưng xương khớp (arthritis), giúp ngừa hay giảm thiểu các nguy cơ trụy tim và giảm các bệnh trong miệng như nha chu..

1- Các chi tiết khoa học về Bromelain , xin đọc tài liệu của National Center for Complementary and Integrative Health tại ;https://www.nccin.nih.gov/health/bromelain
hay tìm trong : Biotechnology Research International ; 2012;976203 ; bài Review về Boomelain, ứng dụng và các đặc tính trị liệu của Bromelain..
2- Về tác dụng trên bệnh Nha chu (periodontosis) xin đọc Dental Hypothesis. 2016; 7(3): 88-93 trong bài  Bromelain : “A potential strategy for the adjuvant treatment of periodontitis”.
3- Tóm lược về Bromelain và Sưng xương khớp :

Các nghiên cứu lâm sàng (clinical) giải thích về tác dụng chống sưng của bromelain :

bromelain làm tăng hoạt động ly giải fibrin (fibrinolytic; ngăn cản sự tạo cục đông máu); làm giảm các mức bradykinin (một peptid gây sưng) và fibrinogen (một hỗn hợp loại glycoprotein có vai trò trong việc tạo cục máu)..do đó giúp giảm hoạt động đông máu quá mức, điều hòa huyết áp, giúp giảm đau và giữ nước (fluid retention)..”

“bromelain làm giảm các mức cyclooxygenae (COX)-mediated prostaglandin E2 (PGE2 và thromboxane A2, cả hai chất liên hệ đến tiến trình sưng cấp tính”

“ bromelain điều hòa các phân tử liên hệ đến việc kết bám ngoài mặt của các tế bào miễn nhiễm chuyên biệt có liên quan đến sưng xương khớp..”

    Tại Châu Âu, bromelain được dùng làm thuốc tại Pháp, Ý.. dưới tên đặc chế Ananase, dạng viên nén. Ngoài ra còn có các tên khác như Traumanase Forte..   Tại Đức : bromelain được dùng trong các đặc chế phối hợp với nhiều men tiêu hóa khác và được Bộ Y Tế Đức chấp thuận cho dùng chính thức trị bệnh :
1- Phlogenzym (PHL; Mucos Pharma GmbH & Co. KG; Berlin, Germany), đặc chế dạng viên nén, có 90mg bromelain và có thêm trypsin và rutin..

2- Wobenzym và Wobenzym M (WOB; cùng Công ty sản xuất trên) 45 mg bromelain và thêm rutin, trypsin, chymotrypsin, papain, pancreatin (heo)..

       Tại Hoa Kỳ, các chế phẩm về bromelain đều xếp vào ‘health supplements’

  • Dứa.. món ăn

  Dứa được dùng làm thực phẩm khắp nơi trên thế giới dưới nhiều dạng từ ăn tươi và chế biến trong các món ăn Âu-Á đến các dạng nước ép, đóng hộp..nhân bánh, nấu rượu, làm giấm.

12 Art & Design GIFs ideas | art design, funny gif, art

 Món ăn Việt : Các bà nội trợ Việt Nam có nhiều món ăn chế biến từ dứa nhất là các món xào dứa với sườn heo, thịt gà, bò và tôm..Các bà thường xào dứa với mực (mực nang, mực ống), thịt bò, lòng và mề gà-vịt, gan heo, tôm, ếch.. và có xào với các loại cá khô như khô cá lóc.. xào chua ngọt.  Có thể kho dứa với nhiều loại cá..Dùng dứa nấu canh chua rất đa dạng.. Người Việt cũng dùng dứa trong nhiều loại bánh mứt; xay thành nước sinh tố, làm kem..Image en ligneImage en ligne
Canh chua khóm                                                             Cá thu kho khóm

                            Mực xào khóm                                                      mứt khóm

 Món ăn thế giới dùng Dứa :

  • Thế giới : Dứa được dùng tại nhiều nơi. BBC Good Food có ghi 47 ‘công thức nấu ăn’ (recipes) quốc tế về dứa : từ các món bánh, món nước có rượu như Pina colada, rhum pha đến các món thịt kiểu Mã Lai (cà ri tôm nấu dứa của Penang); burrito Mễ (nhân thịt heo với dứa) ; Cá salmon trộn salad dứa và me; Cơm chiên Thái vối tôm và dứa ; Món Phi adobo dứa trộn thịt heo chiên đường caramel, cùng nhiều món xào như Pineapple, beef & ginger stir-fry.. (kiểu Tàu); Fried chicken with pineapple hot sauce (kiểu Mỹ.. lai sốt Á đông).


Image en ligneImage en ligne
Fried chicken with pineapple hot sauce                   Afritada
Image en ligneImage en ligne

Hamonado

  Một số món truyền thống vẫn tồn tại như hamonado (món thịt gà hay heo ướp sốt dứa nấu vào dịp Giáng sinh tại Philippines), afritada (món thịt bò, heo hay gà  kho liu riu với sốt cà chua, dứa, khoai..cũng của Phi, kaeng som pla (canh chua Thái/ Lào nấu với dứa) Hawaii haystack (cơm trắng Hawaii trên mặt có .. dứa xào gà, cùng các loại phụ phẩm khác.. kiểu cơm thập cẩm?)https://www.bbcgoodfood.com/recipes/collection/pineapple-recipes/amp
Philippines có món tráng miệng truyền thống “nata de pina”, lưu truyền từ thế kỷ 18, làm bằng cho lên men nước dứa ép (dùng vi khuẩn komagataeibacter xylinus).
                 Nata de pina

  • Pháp : Người Pháp thêm dứa vào nhiều món ăn ( các món có thêm các chữ phụ à l’ananas) từ các món bánh, món ăn khai vị đến các món nấu nướng với thịt..Bánh ngọt như Gateau renversé à l’ananas; Muffins à l’ananas; Mini taters.. Carpaccio..; Món mặn như Filets de porc à l’ananas; Sauté de porc breton à l’ananas..Salades như Salade crevettes à l’anana coriandre..

Tạp chí Marie Claire có nhiều ‘recipes’ các món gà, heo bò nấu nướng với dứa  :    https://marieclaire.fr/cuisine/ananas,1222289.aspImage en ligneImage en ligne
     Gateau renversé à l’ananas                          Filets de porc à l’ananas  
 Rượu từ dứa  :  Tại một số nước Phi châu, Dứa dùng làm bia (Congo), biere Tepache (Mexico) rượu dứa bourasine (Burundi), Món rượu có thêm dứa nổi tiếng như Pina colada (loại cocktail pha trộn rượu rhum, nước sữa dừa (coconut), nước ép dứa.. trộn máy blender với nước đá cục ) gốc từ Puerto Rico.Image en ligne
Pina colada

 Nước cốt ép từ Dứa : Nước cốt (jus) có thể uống trực tiếp hoặc pha trong cocktail.Khối thị trường Chung Âu châu tiêu thụ 50% lượng nước (juice) dứa. Hòa Lan nhập nhiều nhất ; cung cấp từ Thái, Costa Rica..

When she hears about your max press - GIF on Imgur

                        Máy ép dứa

Jus d’ananas là một nước uống giúp phân hóa chất protid (proteolytique) nhờ các men trong dứa như endopeptidae, hydrolase và cystein..Endopeptidases trong dứa bao gồm các peptidases của nhóm papaine, ananaine , bromelaine và phytepsine, nên nước ép dứa có thể giúp làm mềm thịt khi nấu ăn, nhưng không thể thêm vào các món thạch..hay món tráng miệng có gelatine vì sẽ làm các món này bị nhão., mất dạng đông đặc.

  Dứa đóng hộp :

 Công nghiệp đóng hộp dứa sau khi chế biến từng là một công nghiệp rất phát triển tại Hawaii (Mỹ). : Công ty Maui Pineapple bắt đầu trồng dứa tại Maui vào năm 1909, và James Dole đã khởi đầu khai thác thương mại; Henry Ginaca, một nhân viên của Dole đã phát minh ra máy gọt vỏ và lấy lõi tự động vào 1911..

   Công nghiệp đóng hộp dứa tại Hawaii đi xuống từ 1970s do cạnh tranh và các nơi trồng dứa chuyển sang chuyên chở dứa bằng các tàu gắn hệ thống lạnh. Công ty Dole ngưng đóng hộp dứa tại Honolulu năm 1991 và đến 2008, công ty Del Monte Ngừng việc trồng dứa tại Hawaii, và từ 2009, Maui Pineapple Company thu hẹp việc khai thác dứa, chỉ còn tại Maui, và sản lượng chỉ còn khoảng 0.1% tổng lượng thế giới. Tuy việc khai thác bị thu hẹp nhưng Dứa vẫn còn là biểu tượng của Hawaii (nhiều món ăn khi có thêm dứa.. bị gọi là “Hawaiian” (như pizza, burger..)    Tại Philippines, chủng trồng “Smooth Cayenne’ được du nhập từ 1900s do Bộ Canh nông Mỹ (khi Phi còn là thuộc địa của Mỹ). Các công ty Dole và Del Monte đã lập nhiều đồn điền trồng dứa tại Mindanao từ 1920 và khởi đầu công nghiệp đóng hộp dứa tại đây..Công nghiệp Phi bị gián đoạn trong Thế chiến 2 và Hawaii chiếm vị trí quan trọng nhất cho đến 1960s. Tuy nhiên Phi hiện vẫn là một trong những quốc gia xuất cảng dứa hàng đầu thế giới.

  • Các công dụng khác :
  • Sợi :

   Lá dứa cung cấp một loại sợi (fibers) trắng, dạng tơ khá bền, người Philippines đã tách và lấy ra từ 1591. Có những cultivars đã được trồng để chỉ lấy sợi, và các quả bị hái và bỏ ngay khi còn non để cây dứa sống lâu hơn. Cultivar “Perolera” là chủng lý tưởng để lấy sợi vì lá khá dài, rộng và cứng. Dân Tàu tại Quảng Đông và Hải Nam dệt sợi thành một loại vải thô. Malacca và Borneo cũng dùng sợi dứa từ lâu đời. Thợ đóng giày Ấn độ dùng sợi dứa bện làm một loại da ‘thực vật’ (cuirs vegetaux, PinaTex). Tây Phi dùng làm dây xỏ đồ trang sức, dệt thành mũ đội dành cho các ‘tù trưởng’ của bộ tộc. Tại Guam, sợi bện và đan làm lưới cá.. Phi và Taiwan làm quần “pina cloth’. Tại Phi, sợi dùng dệt vải may quốc phục ‘barong tagalog’.  Phần tốt nhất là vỏ ngoài của các lá dài : trong phương pháp thủ công, lá được bóc vỏ bằng cách đập và tước, sau đó ngâm nước (có thể thêm hóa chất để làm nhanh tiến trình, tách sợi nhanh hơn)..Việc ngâm nước (retting) có thể bớt xuống còn 26 giở (thay vì 5 ngày), sau đó rửa sạch, phơi nắng và chải (combing). Theo ước lượng 1 tấn lá , khoảng 22 ngàn lá và cung cấp được 20-25 kg sợi.

  • Thực phẩm gia súc :

Phần chóp (crowns) của quả đứa, có khi cho ngựa ăn, nếu không dùng để trồng lại. Các phế phẩm của dứa loại khỏi các nhà máy chế biến đóng hộp được ‘lấy hết nước’ còn lại như một loại ‘cám=bran’, lảm thực phẩm cho heo, bò và gia cầm..

  • Dứa và Mỹ phẩm :

   Bromelain được sử dụng trong nhiều ‘công thức’ mỹ phẩm. Công nghiệp mỹ phẩm dùng trong các chế phẩm làm mịn da (lissage) và làm trắng da, tẩy các vết nám đỏ ( taches de rousseur). Bromelain có tác động trên các tế bào da chết bên ngoài lớp sừng,, làm các tế bào này bong và rời ra.. Danh từ kỹ thuật ghi là “kératolytique” và “entretien de la peau”. Tỷ lệ bromeline thường dùng vào khoảng 0.05% tổng lượng các chất trong thành phẩm. Bromelain có thể ‘tốt’ hơn glycolic acid trong hoạt tính “exfoliant” (phân cắt các protein kết nối các tế bào da), bromelin không cần pH cao, nên ít hại cho da..

   Sau các cuộc giải phẫu thẩm mỹ, bromeline được dùng trong kem thoa giúp vết thương giảm sưng, bớt đau, làm tan vết bầm và vết đỏ quanh vết thương .

   Các dạng mỹ phẩm thường dùng :

  • Facial Discs như Colbert MD
  • Brightening Exfoliating Powder như Image Skin Ilima Intense
  • Exfoliating cream

Xin đọc thêm về Bromelain trong Mỹ phẩm tại :

https://pubmed.ccbi.nlm.nih.gov/26833030/

                                                                   Trần Minh Quân 8/2021

Nguôn: Cảm ơn Mr. TL chuyển bài.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s