Món ăn ‘biểu tượng’ Mỹ ? – Trần Minh Quân

on

Trần Minh Quân

Hotdog

   Bên cạnh Hamburger đã chinh phục thế giới, Mỹ còn có một món ăn được xem là ‘biểu tượng’ (iconic) cho ‘văn hóa ăn nhanh’ tiện lợi và mang tính cách thực tiễn của ‘văn hóa ăn uống’ kiểu Mỹ, đó là Hot dog; người Pháp vốn không có thiện cảm với các món Mỹ đã dùng chữ chien-chaud, tưởng như ‘diễu’ nhưng không ngờ lại được dân Quebec (nói tiếng Pháp) thích thú và Chien-chaud Quebecois đã nổi tiếng không kém hot dog !

   Việt Nam, không thích xúc-xích hấp, cũng có dồi.. nhưng dồi tiết, lòng heo nên ‘hot-dog’ không có chỗ.. đứng ! và khi nói “chó nóng” thì ai cũng lắc đầu vì VN không bán món.. thịt chó kẹp bánh mì ? và hotdog Việt là.. bánh mì xúc xích heo ?

     Tàu, tuy cố dành ‘quyền’ phát minh ra hamburger, nhưng không đòi chủ quyền hotdog ? Lạp xưởng là một dạng xúc xích phơi khô, khi nướng hay hấp nhét vào bánh mì lại không được gọi là ‘hot-chinese sausage’ mà chỉ là.. bánh mì lạp xưởng ? Hong Kong và Thượng Hải có các quầy bán hotdog  dành cho ‘ngoại nhân’ có cái tên ngồ ngộ  ‘re-gou’ có lẽ là.. “nhiệt-cẩu” hay ‘chó nóng’?

     Các nhà ngôn ngữ khi tìm hiểu về danh từ dog trong hotdog cho rằng dog là xúc xích vì trong những năm 1800s, các nhà chế tạo xúc xích có thể đã dùng.. thịt chó làm nhân? “Tại các vùng Saxony, Silesia và Bavaria..thịt chó được dùng làm thực phẩm trong thế kỷ 19 và 20 “ tuy không nêu rõ loài chó nào , nhưng kinh nghiệm dân nhậu ‘cầy tơ’ Việt chê loài berger allemand!..(ông Tây “Hot Dog Contemporain” còn ghi rõ là.. ‘Dog’ tại Đức lúc đó là chó loài teckel ? (cũng theo chân di dân Đức sang Mỹ !)

   Xin mời đọc về Hamburger tại :

  • Hot dog

  Có khi được viết liền thành hotdog là một món ăn gồm một thỏi xúc xích nướng hoặc hấp chín nhét vào một ‘ổ’ bánh ‘bun’ (phân biệt với bánh mì hay bread?). Danh từ hotdog còn có thể dùng để gọi loại xúc xích nhét trong bánh: xúc xích thông dụng nhất là loại wiener (xúc xích Vienna) hay loại frankfurter (Frankfurter Wurstchen, gọi tắt là frank (Tên Pháp là saucisse de Francfort) ..Các loại phụ gia thay đổi tùy nơi bán và tùy theo quốc gia..

   Một số ‘biến tấu’ có thể dùng bánh làm bằng bột bắp : corn dogpigs in a blanket..

 Hot dog cũng tạo ra những sinh hoạt ‘văn hóa’ truyền thống như Nathan’s Hot dog Eating Contest; Oscar Mayer Wienermobile..

 Oscar Mayer  Wienermobile

  • Những con số :

– Mỗi năm người Mỹ ăn khoảng 20 tỷ ổ hotdog , đúng là ‘huyết thống’.. Hotdog? Riêng trong ngày 4 tháng 7, Ngày Độc lập của Hoa Kỳ , theo  National Hot Dog and Sausage Council Mỹ, ’mỗi giây..người Mỹ.. ăn 818 cái hotdog?”

– Ỗ hot dog dài nhất, theo kỷ lục, có xúc xích dài 60m = 197ft và nhét trong cái bánh ‘bun’ dài 60.3m. Ổ bánh hotdog này do Nhà sản xuất thịt Shizuoka Meat Producers tạo ra cho Lễ mừng Sinh nhật 50 năm của All-Japan Bread Association ngày 4 tháng 8 năm 2006 tổ chức tại Akasaka Prince Hotel, Tokyo.

                                                         Image en ligne
                                                               Hot dog dài nhất    

– Ngày 31 tháng 5, 2012, Sách kỷ lục Guiness chứng nhận chiếc hotdog đắt nhất thế giới, trị giá 147.49 đô la, bán tại Capitol Dawg ở Sacramento, California, trong buổi gây quỹ cho Bệnh viện Nhi khoa Shriners Hospitals. Chiếc bánh nặng 1.4 kg (3 lbs) ‘superdog’  có một thỏi xúc xích frank (kiểu Chicago), toàn thịt bò, vỏ bọc thiên nhiên, nhét trong ổ bánh ‘bun’ làm tại chỗ kiểu focaccia quết bơ có nấm truffle, rồi nướng.. Sau đó bày lên mù tạt nguyên gốc tại Pháp, mayonnaise trộn rau thơm, tỏi; hành tây đảo chín, đậu pea non, bacon ướp sirop của maple hun khói từ New Hampshire; cà chua băm vụn; fromage sữa nai Thụy điển.. chưa kể các phụ gia ‘thượng hạng ‘khác..

May 31, 2012 Sacramento, Calif, USA The California Capitol City Dawg, the worlds most expensive.

– Nhiều cuộc ‘thi’ ăn hotdog cũng được tổ chức ‘ồn ào’ và rầm rộ’ :

   Kỷ lục ăn nhanh và nhiều hiện nay là ăn (nuốt?) 75 chiếc trong 10 phút, do Joey Chesnut lập ngày 4 tháng 7, 2020 tại cuộc thi “Nathan’s Hot Dog Eating Contest” ; Kỷ lục trước do Takeru Kobayashi.. Phía Nữ có bà Miki Sudo , ngốn 48.5 hotdog trong 10 phút (cũng trong lần thi này).

                                      Image en ligne
                                      Ông Joey Chesnut và Bà Miki Sudo

  • Vài dòng lịch sử :

  Cũng như món hamburger, Mỹ không đòi chủ quyền phát minh và công nhận mọi giả thuyết, nước nào làm ra món này đầu tiên cũng OK, chỉ cần mọi người đồng ý là.. from America and of America.

    Tên ‘frankfurter’, có nghĩa là từ Frankfurt (Đức), nơi xúc xích thịt heo, loại đang dùng nhiều nhất trong hotdog, là gốc. Các xúc xích này, từ thế kỷ 13 đã được phát cho dân mỗi dịp Vua – Chúa đăng quang, bắt đầu từ Hoàng đế Maximilian II trong ngày lên ngôi.

    Tên ‘Wiener’ ghi nhận Vienna (Áo), người Đức gọi là ‘Wien’, quê hương của loại xúc xích làm bằng thịt bò và heo pha trộn: Chủ tiệm thịt Johann Lahner, tại Coburg là người đầu tiên nghĩ đến việc trộn thêm thịt bò vào xúc xích, gọi ngắn gọn thành ‘frankfurter’.   Ngày nay tại các vùng nói tiếng Đức (trừ Áo), xúc xích trong hotdog được gọi là Wiener hay dài dòng hơn Wiener Wurstchen (= xúc xích nhỏ) để phân biệt với xúc xích toàn thịt heo gốc Frankfurt..

   Cứ theo truyền khẩu thì ông di dân Feuchtwanger, từ Frankfurt sang Mỹ định cư đã bán món xúc xích kẹp trong miếng ‘bun’ dài vào năm 1880 trên đường phố St Louis, Missouri; lúc đầu bán thỏi xúc xích không, có kèm theo găng tay.. cho mượn tạm, để khách ăn không bị bẩn tay, nhưng khách quên trả và bị mất luôn cả găng;  nên đành kẹp trong miếng ‘bun’ cho tiện hơn..

   Thuyết khác thì kể là có một ông tên là Feuchtwanger (?) có sáng kiến bán xúc xích nhét trong ‘bun’ tại Hội chợ Thế giới St Louis năm 1904, hay có thể sớm hơn tại Triển Lãm Quốc tế 1893 tại Chicago (?)

      Nhưng cũng có thể, đây là ‘phát minh’ của Charles Feltman tại Coney Island (New York); Năm 1867 đã làm một xe bán hotdog, có lò hấp xúc xích và có ngăn riêng để chứa ‘bun’ luôn luôn ‘tươi’. Năm 1871 ông đã chuyển sang xây cất một Nhà Hàng chuyên bán hotdog và tên nhà hàng còn tồn tại đến nay : “Coney Island Red Hots”.

    Hotdog trở thành món ăn đường phố, nhanh gọn, rẻ cho giới lao động, bán trên các xe và quầy lưu động rồi thành món ăn ‘không thể thiếu’ cho Văn hóa.. baseball (bóng chày) Mỹ, đi cùng ‘phong thái’ New York City và rồi sau đó lan rộng khắp nước Mỹ.

Xin đọc thêm về lịch sử hotdog tại :

                      http://www.hot-dog.org/culture/hot-dog-history

  • Thành phần hot dog  

   Thành phần chính của hotdog rất đơn giản chỉ gồm xúc xích, bánh ‘bun’ và phụ gia tùy nghi, tùy nơi..(không tiêu chuẩn bắt buộc).

* Xúc xích

   Xúc xích dùng trong món hotdog, được ‘mặc nhiên’ chấp nhận là loại xúc xích wiener hay frank  (Xúc xích, tên gọi chung cho loại thực phẩm chế biến bằng thịt băm vụn và nhồi vào một bao đựng hình ống dài; và theo định nghĩa này thì trên thế giới có hàng trăm loại xúc xích lớn nhỏ, dài ngắn.. khác nhau!). Hotdog thông thường tại Mỹ chỉ dài 15cm = 6 inches ; loại đặc biệt ăn trong các trận baseball gọi là “footlong Hot Dogs” dài 30cm =12 inches. Đường kính khoảng 2.5cm = 1 inch.

(Chợ thực phẩm Mỹ bán gói xúc xích hotdog ghi 8:1 có nghĩa là 8 thỏi xúc xích cân nặng chung 1 pound)

Xúc xích làm hotdog là loại xúc xích nấu chín khi ăn, làm bằng thịt heo, bò, gà, gà tây.. có thể chỉ riêng một loại thịt, nhưng cũng có thể pha trộn các loại với nhau. Đa số được làm bằng thịt nghiền vụn, nhũ hóa, và cũng có thể được pha trộn thêm các loại thịt tạp từ nội tạng thú vật.

  Thành phần căn bản gồm thịt mỡ béo (30%); nước; phụ gia tạo vị như muối (1-1,5%), tỏi, đường, paprika.; chất bảo quản thường là sodium erythorbate, sodium nitrite..

Thịt heo và thịt bò vụn là những thịt thông dụng nhất; xúc xích hotdog rẻ tiền dùng thịt gà hay gà tây. Các cải biến về kỹ thuật chế biến thịt đã giúp các nhà sản xuất giảm bớt được lượng muối pha trộn khi dùng thịt gia cầm..

  • Chế tạo xúc xích hotdog trong công nghiệp :

Trong công nghiệp thực phẩm, việc chế tạo xúc xích hot dogs được công nghệ hóa theo dây chuyền từ các công đoạn tự động trộn, băm-nghiền các cấu tử (thịt, gia vị, chất kết dính và chất thêm cho đầy = fillers; rồi nhồi vào các vỏ bọc và đem đi nấu chín..

  • Xúc xích ‘nhũ hóa’ (emulsified sausage)

“.. là dạng đặc biệt của loại xúc xích cần nấu chín, như xúc xích hotdog : Xúc xích có cấu trúc rất mịn, hỗn hợp thuần nhất, mềm mại bên trong và vị không đặc biệt. Hỗn hợp (xem trên) trộn trong các blender, đến khi thành một khối nhão (batter), thuần nhất tương tự như sốt (nhũ hóa) mayonnaise. Mỡ được phân tán đều thành hạt rất nhỏ, bao bọc và ổn định bởi các mảnh tế bào thịt bao quanh và cũng do muối hòa tan trong protein của cơ thịt. Yếu tố quan trọng nhất khi pha trộn là nhiệt độ: thịt heo nhiệt độ không quá 60 độ F = 16 độ C; thịt bò, không quá 70 độ F = 21 độ C.. Quá các nhiệt độ này khối nhũ hóa bị mất độ bền và bị tươm mỡ [có thể áp dụng khi làm giò lụa]. Khối nhão, sau khi pha trộn, được ép vào vỏ bọc và đun nấu ở khoảng 160 độ F = 70 độ C. Nhiệt độ này làm đông đặc protein trong thịt, và chuyển khối nhão thành một khối chắc và đều. Xúc xích loại nhũ tương chứa lượng nước đến 50 – 53%, nên dễ hư cần giữ trong tủ lạnh “ (Harold McGee trong “On Food and Cooking”, trang 170)

Sơ đồ chế xúc xích

  • Vỏ bọc xúc xích hotdog :

Vỏ bọc xúc xích có rất nhiều loại, tuy nhiên với hotdogs, sau khi nhồi vào vỏ sẽ phải nấu chín nên thường dùng loại.. xúc xích không da (?) = skinless!

– Xúc xích hotdogs ‘cao cấp’ dùng loại vỏ bọc ‘tự nhiên’ (natural casing) làm từ ruột non của trừu. Xúc xích có cấu trúc ‘dai ‘hơn, giữ được nước cốt bên trong và khi cắn, nước bên trong, thoát ra,  ngấm vào lưỡi, sẽ thêm hương vị..

– Xúc xích thông thường, gọi chung là ‘skinless’ dùng ống bọc làm bằng cellulose, được lấy đi trong giai đoạn nấu chín (phát minh năm 1925 tại Chicago). Xúc xích kiểu này mềm và thuần nhất dễ làm theo tiêu chuẩn muốn có.. Vỏ bọc nhân tạo kín hơn, không có các lỗ vi-ti, giữ hương vị khi nấu, nhưng lại dính vào chảo khi chiên.

* Bánh.. mì ?

 bánh ‘bun’ trong hotdog cũng có những tên riêng. Pháp gọi là chignon.

  Bánh mì ‘bun’ dùng làm hotdog là loại bánh mì vỏ và ruột đều mềm. dạng thuôn dài (phân biệt rõ với bun của hamburger luôn luôn dạng tròn), kích thước phù hợp với chiếc xúc xích nhét bên trong. Bun có thể được rắc thêm mè bên trên mặt ngoài của bánh, và có các loại dùng bột mì hoặc pha trộn khác nhau (whole, grain..)

  Hot dog bun được chia thành hai loại:

  • side-loading bun : xẻ và nhét xúc xích bên cạnh, thông dụng tại Hoa Kỳ..
  • top-loading.. kiểu bánh bun tại vùng New England. Tại đây bánh còn gọi là top-loading hotdogs bun, split-top, frankfurter rolls. (xẻ bánh bằng đường xẻ nơi mặt trên ổ bánh).

Thành phần chính của bun gồm bột khoai tây, sữa, trứng và bột mì..phụ gia?

  Tại Châu Âu, và các nơi khác như Việt Nam, bun được thay bằng các loại.. baguette?

  Khi đóng gói công nghiệp, bun được bán 8 chiếc trong một gói, lý do là khi làm và nướng, bánh xếp thành 4 chiếc một; điều này cũng gây các ‘tranh cãi’ ngộ nghĩnh vì gói xúc xích (frank hay wiener) lại bán từng gói 10 chiếc và nếu vậy dư hai xúc xích ? làm gì đây ?.. dĩ nhiên là ăn thêm, nếu thích ! Các nhà ‘kinh tế’ tính toán đưa ra kết luận : “Khi làm.. hotdog thì nên mua 5 gói bun kèm 4 gói xúc xích “..vừa đủ cả bun lẫn xúc xích và Chợ thực phẩm bán được nhiều hàng hơn ! (Cách tính của Heinz Hot Dog Pact, trên CTVNews.ca, sau khi nghiên cứu 8000 đề nghị, kể cả các Ông Thầy Toán học)

* Phụ gia (Condiments)

  Hotdog ‘phải ăn’ cùng các phụ gia (condiments) và chính các condiments này giúp tăng hương vị cùng sự hấp dẫn cho món hotdogs. Theo US National Hot Dog & Sausage Council: Mù tạt, hạng đầu, được ưa chuộng nhất (32%); sốt cà chua = ketchup (23%); ớt = chili (17%); dưa leo muối chua ngọt băm vụn = pickle relish (9%). Các condiments khác có thể là bắp cải muối chua băm vụn = sauerkraut; mayonnaise, lettuce; cà chua; fromage và tiêu.. Việc chọn condiments thay đổi theo vùng dân cư trên đất Mỹ: Dân miền Nam thích ớt; Dân vùng Trung – Tây  ưa.. ketchup?

* Hot dog tại Mỹ:

  Tại Hoa Kỳ, hotdogs rất đa dạng, không tiêu chuẩn nào là ‘chính thống’ và phải theo!

Các ‘thay đổi’ (biến tấu) tùy yếu tố địa phương.. miễn là cứ có thỏi xúc xích nhét trong miếng ‘bun’ thì được xem là.. hotdog!

  • Hotdog tại New York hay New York dog = New York style, dùng xúc xích thịt bò (frank) vỏ bọc tự nhiên, kèm theo sauerkraut, mù tạt  cay nâu, hành tây tùy ý..

Hotdog kiểu Michigan được dân NewYork ưa (gọi là white-dog) và ngược lại Michigan, hotdog kiểu Coney Island của New York lại khá thịnh hành.

  • New Jersey dùng xúc xích chiên, thêm ớt chuông, hành và.. cả khoai tây, gọi là ‘hotdog kiểu Ý?
  • Vùng Trung Tây : hotdog kiểu Chicago dùng bánh ‘bun’ có rắc mè, condiment là mù tạt, nhét thêm cà chua tươi, hành tây (cà 2 đều xắt lát), ớt, relish xanh, ngò muối..
  • Rhode Island, bán wiener nóng (gọi là weenies), tại các nhà hàng ăn, đặt tên là hotdog theo “New York System?
  • Texas hotdog loại cay, nhưng lại bán tại New York và Pennsylvania, và không bán tại Texas! Philadelphia bán ’Texas Tommy’.. kiểu hotdog đun nóng cùng fromage (như cheddar), tan chảy và bọc trong miếng thịt ba chỉ (bacon) mỏng.

  Hotdog, một nét văn hóa riêng của Mỹ; tên hotdogs có thể chỉ là thỏi xúc xích nấu chín nhưng thường là bánh ‘bun’ kẹp xúc xích. Món ăn có rất nhiều tên gọi và tên ‘lóng” như frankfurter, frank, wiener, weenie, coney và red hot..

  Hotdog được bán khắp nơi .. xe hàng rong (New York), quán ăn góc phố, công viên. Chuỗi cửa hàng tiện lợi 7-Eleven bán số lượng hotdog nướng cao nhất nước Mỹ: mỗi năm đến 100 triệu cái. Nhưng các chuỗi fast-food như McDonald, Burger King.. lại không bán hotdog vì món ăn không thể để lâu (short shelf-life) các condiments rắc rối và đa dạng khó làm  theo sở thích khách ăn?

* Chien-chaud Quebec

   Nước bạn láng giềng phía Bắc Hoa Kỳ: Canada cũng có ‘văn hóa hotdog’ độc đáo. Tên ngộ nhất là chien-chaud và Montreal hot dog có tên riêng là steamie (steamé, gọi theo tiếng Pháp-Quebec)

Chien chaud Quebec

    Tại Montreal, nói riêng (Quebec nói chung): miếng ‘bun’ làm hotdog xẻ dọc để nhét nhân (side loading) trong khi đó, hot dog (kiểu New England) top loading, đật nhân bên trên là để làm hotdog ‘nướng’. Giá tương đối rẻ, rất bình dân, chỉ 1-2 đô Canada,

    Thành phố Montreal cấm xe bán hàng ‘di động’ từ 1947, mãi cho đến 2011, và do đó các ‘quán ăn’ (greasy spoon = bê bối) được dịp phát triển theo kiểu quán ăn casse-croute ‘quebecois’: các quán này bán hotdog (ăn chung với khoai chiên = pommes frites, rất nhiều dầu-mỡ), poutine; hamburger.. Các Nhà hàng dây chuyền nổi danh về hotdog : La Belle Province, Valentine, LaFleur Nhà hàng ‘độc lập’ Montreal Pool Room có thực đơn riêng về đủ loại.. hotdog?

    Hotdog tại Montreal được xếp thành hai loại :

  • Steamé (steamies) : thỏi xúc xích được hấp chín trong một nồi ‘steamer’ hấp, thiết kế đặc biệt, xúc xích chín đủ độ, mềm..
  • Toasté (toasties) : xúc xích nướng hay chiên khô đến giòn; đắt hơn và ít người ăn hơn..

  Steamies (biến tấu) trở thành rất phổ biến khắp Canada, có những điểm bán gọi là ‘wieneries’ và steamies còn có tên trên thực đơn của các Nhà hàng.. cao cấp, bên cạnh hamburgers.!

   Tại Lockport, Manitoba (Canada) có Nhà hàng Skinner’s nổi danh là Nhà hàng ‘chien-chaud’ lâu đời nhất (từ 1920) và vẫn còn hoạt động. Món hot-dog tại đây thuộc loại hotdog Âu châu ‘foot-long’ (30.5cm), xúc xích vỏ bọc tự nhiên do Winnipeg Old Country Sausage sản xuất.. đặc biệt. Cũng tại Lockport có Nhà hàng hotdog Half Moon Drive, nổi danh không kém (lập từ 1938), có thể lái xe qua  cửa sổ và.. lấy hotdog làm theo.. ‘order’; trong mùa hè, mỗi ngày Nhà hàng bán trung bình đến 2000 ổ hotdog.

  • Hotdog Mexico (perro caliente)

  Bạn láng giềng Phương Bắc giúp phổ biến “Chien-chaud” đi đến các nước ..nói tiếng Tây (francophone), nhưng bạn phương Nam thì lại độc đáo hơn.

Sonoran hotdog là hotdog được khởi phát từ Thành phố Hermosillo, thủ phủ của bang Sonora (Mexico) vào khoảng cuối thập niên 1980s: Hotdog có thỏi xúc xích bọc trong lát bacon và nướng; bun là loại bánh mì mềm kiểu bolillo và phụ gia (truyền thống phải có) trong các món Mễ là đậu pinto bean, hành tây, cà chua và các loại sốt như mayonnaise, mù tạt và ớt kiểu jalapeno salsa..Điểm ‘độc đáo’ hơn là Sonoran hotdog quay lại vượt biên, nhập Mỹ và trở thành món ăn thông dụng tại Tiểu bang Arizona (Mỹ)..Tucson có trên 200 chỗ bán “Sonoran” và Phoenix còn nhiều hơn.

   Mexican hotdog thông thường là hotdog kiểu Los Angeles (Mỹ), biến đổi dùng xúc xích frank, thêm pinto bean, ớt ngọt salsa và kem-sốt avocado chipotle..

* Hot dog trên thế giới :

  • Âu châu :

Pháp luôn luôn ‘chê’ Mỹ về .. ‘phong thái ăn uống’ : ‘à l’Américaine’ là thiếu hương vị ? nhưng sau khi thua ‘to’ về hamburger, nay cũng bị hot dog .. xâm lăng, chống trả bằng dùng baguette thay cho ‘bun’ để kẹp xúc xích..

  • Hot-dog de café-bar francais : xúc xích Strasbourg , kẹp trong baguette thêm fromage gruyere bào, nhúng trong sửa .. và đút lò.

  Anh : hotdog rất giống với hotdog tại Mỹ và bán tại các công viên giải trí, nhất là trong rạp cine.. và có những Nhà hàng chuyên về hotdog ngay tại London..

  Đức, tuy là nơi khai sinh của xúc xích ‘frank’ căn bản trong hotdog Mỹ hiện đại, nhưng văn hóa hotdog lại theo phong cách Bắc Âu., nhất là kiểu Đan Mạch! (tuy nhiên hotdog Đức vẫn dùng frank và wiener, khác với xúc xích Đan Mạch, và khác biệt chính là các ‘condiment’ gia thêm, và lạ hơn là sauerkraut  (Người Đức tại Mỹ rất ưa thích, lại không là condiment cho hotdog Đức!

  Bắc Âu và Đan Mạch  có ‘phong thái hotdog riêng ; Na uy và Thụy Điển thích hotdog có xúc xích nướng hay nấu chín, ăn với ketchup hay mù tạt; , condiment thêm vào là salad khoai tây, salad tôm cùng hành tây sống hoặc chiên.; nhiều người Na Uy lại chỉ ăn hot dog không thêm condiment (polse med alt). Thụy Điển ăn hotdog với loại bánh mì ‘riêng’ (khác bun Mỹ. ‘Vatmkorv med btod’ (hotdog with bread) là món ăn đường phố phổ biến khắp các ngã tư đường trong các thành phố  tại Thụy Điển.

Tiệp khắc có cách ăn hotdog lạ hơn : bánh ‘bun’ không xẻ để nhét xúc xích nhưng cắt đầu moi bớt ruột và xúc xích được nhét từ trên vào bánh.

  • Á châu :

  Thái Lan là quốc gia ‘ưa chuộng’ hotdog nhất Á châu. ‘Hotdok’ cũng có mặt trong một số món ăn của Thái. Xúc xích kẹp trong bun như tại Hoa Kỳ và ketchup được thay bằng sốt ‘chua-cay’. Xúc xích nướng hoặc chiên (ăn không hay kẹp trong bánh) là món ‘đường phố’ bán rong tại Thái: quết sốt cay-ngọt (nam-chim-wan) hay sốt thật cay (nam-chim-phet).. Xúc xích loại frank/wiener có thể nhét trong croissant, cùng sốt mayonnaise.

   Nhật : xúc xích (không bánh mì) bán trong hộp bento, được cắt thành dạng.. bạch tuộc. Xúc xích cắm, xiên vào que tre, ăn không và cũng có thể kẹp trong bánh bun, kiểu Mỹ Japanese Fusion Dogs là kiểu ăn hotdog Mỹ pha trộn “giao lưu!”. Condiments là wasabi, kimchi và teriyaki. Hàn ăn hotdog kiểu Nhật , có khi xúc xích còn được bọc thêm bột (lăn bột loại tempura), chiên cắm que ăn không hay nhét trong bánh..mềm (bun).

  • Úc châu

  Xuống tuốt tận phía Nam, nơi thường gọi là Down Under cũng có những hotdog ‘cải tiến’ rất đặc biệt :

Aussie Dog.. ăn miễn phí

  Dagwood Dog còn gọi là  Pluto Pup, Dippy Dog, đơn giản là thỏi xúc xích ‘frank’ xiên que, lăn lớp bột mỏng  và chiên.. vừa đi vừa ăn trong các ngày nghỉ học ? và cũng có thể nhét vào bánh mì ‘trắng’ hay bảy trên lát bánh mì sandwich.. như mọi ổ hotdog kiểu Mỹ trên thế giới ? Dân Úc, khi chơi bowling.. ăn loại 10-inch Hotdog thêm ‘sức’ cho ném.. bowling . Sausage sizzle là tên người Úc (và Tân Tây Lan) đặt cho món ‘sausage in bread’ là xúc xích ‘frank’ nướng hay barbecued  rồi ăn với bánh mì mềm loại sandwich hay bánh bun cùng hành tây nướng, thêm sốt cà chua, sốt barbecue và mù tạt.. Món ăn rất được ưa chuộng và thành món truyền thống tại các lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và cả trong các cuộc họp cổ vũ bầu cử tại Úc và New Zealand.. Úc còn ngộ hơn vì có “Democracy Sausage” tại các nơi bỏ phiếu bầu cử ?

  Ngày Australia Day (26 tháng Giêng) tại Úc là Ngày được ăn  Aussie Dogs miễn phí;  còn có thêm giấy napkin in Cờ Úc..

  Poster Hotdog thế giới

* Vấn đề sức khỏe

  • Dinh dưỡng :

Các số liệu dinh dưỡng về ‘hotdog’ khác nhau ‘khá nhiều’ vì tùy theo cách tính : Xin chú ý đến vấn đề tên hotdog chỉ là xúc xích và món hotdog là xúc xích.. nhét trong bánh mì..

  • USDA Mỹ cho nhiều số liệu khác nhau

 ví dụ như:  một serving 52 gram ( ..chỉ xúc xích không, không tính bánh mì)

   Calories (151); Chất béo tổng cộng (13g), chất béo bão hòa (4g); cholesterol (40mg) ;Sodium (567 mg); Potassium (79 mg); Carbohydrate tổng cộng (2.2g); Protein (5g)..

  • Nutritionix cho số liệu về 1 xúc xích frankfurter 48 gram.

   Calories (155); Chất béo tổng cộng (14 g); Bão hòa (5.6g); chưa bão hòa mono (6.1g) chưa bão hòa poly (0.4g); cholesterol (28mg); Sodium (409 mg); Potassium (121mg); Carbohydrate tổng cộng (1.3g); Protein (5.6g)

  • Khi tính cả bánh và xúc xích  VeryWell Fit  cho số liệu: một xúc xích thịt bò và một bánh bun 102g, không tính.. phụ gia.

Calories (314) ; chất béo (18.6g); Sodium (810mg); Carbohydrat(24.3 g); Protein (11.4g).

     Nói chung hotdog ( có cả bánh) là món ăn có nhiều calories, và khi ăn bun loại  làm bằng bột mì tẩy trắng, lượng calories có thể cao hơn nữa.  

(Cần chú ý : hotdog là một loại xúc xích nhưng ngược lại  không phải xúc xích nào cũng là hotdog !..vì có đến.. cả trăm loại xúc xích khác nhau).

  Xin đọc thêm về các loại xúc xích tại :

           http://www.hot-dog.org/sausage-basics/sausage-glossary

  • Sức khỏe :

   Tuy hotdoglà món ăn mà xúc xích phải được nấu chín ngay trước khi ăn, nhưng Cơ quan Y tế khuyến cáo xúc xích cần làm nóng và giữ nóng liên tục ở nhiệt độ trên 165 độ F (75 độ C) ngay khi ăn.

   Đa số xúc xích (hotdog) có lượng chất béo cao và chứa nhiều muối cùng các chất bảo quản loại sodium nitrate và sodium nitrite (các hóa chất chứa nitrate được Tổ chức WHO xếp vào các chất có khả năng gây ung thư =carcinogen nhóm 1) Để đối phó với các khuyến cáo của WHO, các nhà sản xuất xúc xích dùng trong hotdog đã đưa ra các loại xúc xích làm bằng thịt gà tây, thịt gà và xúc xích chứa lượng thấp sodium, không ướp (uncured) mặn

  (nitrate sodium là chất bảo quản dùng trong thịt chế biến (cured) mọi loại kể cả jambon, xúc xích, dồi, lạp xưởng, bacon.. Cơ thể chuyển biến nitrate thành nitrite và sau đó thành các hợp chất ‘nitroso-compound’, là các chất mà các nhà nghiên cứu cho là có các tác hại về sức khỏe)

    Tuy nhiên : hotdog (xúc xích) lại chứa lượng rất thấp các amine heterocyclic (HCA) gây ung thư , so với các thịt làm sẵn ăn ngay (ready to eat) vì xúc xích được làm chín ở nhiệt độ thấp..

   Một bản báo cáo của American Institute for Cancer Research (AICR) ghi :

“.. ăn mỗi ngày một phần ăn 50gram (serving) thịt chế biến (processing) (lượng bằng một xúc xích hotdog)- có nguy cơ lâu dài tăng khả năng ung thư ruột già đến 20% “

  Theo cách tính này thì : “ăn mỗi ngày một thỏi xúc xích (hotdog) làm tăng khả năng ‘có thể’ bị ung thư ruột già 5.8% (bình thường.. không ăn gì) lên 7 % ?”

Và đừng ăn.. mỗi ngày (!)  thì.. không sao ?

Trần Minh Quân  3/2022

Cảm ơn Mr. TL chuyển.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s